PGS TS. Phạm Duy Nghĩa
Khoa Luật, ĐHQG Hà Nội

Tổng quan
- Thực trạng giấy phép và điều kiện kinh doanh
- Bất cập của hệ thống giấy phép và điều kiện kinh doanh hiện hành
- Những kiến nghị giám sát giấy phép và điều kiện kinh doanh

Nhận diện giấy phép và điều kiện kinh doanh
- Chứng chỉ hành nghề
- Giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn
- Giấy chứng nhận đăng kí
- Giấy phép
- Thẻ
- Điều kiện kinh doanh khác (quy hoạch, ngành nghề nhạy cảm..)

Thực trạng giấy phép và điều kiện kinh doanh

Thẩm quyền ban hành giấy phép và điều kiện kinh doanh, điều 6 III Luật doanh nghiệp 1999
- Quốc hội     => luật
- Ủy ban thường vụ Quốc hội  => pháp lệnh
- Chính phủ     => nghị định

- Nhận định:
- Hạn chế quyền của các bộ và UBND các tỉnh ban hành các loại giấy phép và điều kiện kinh doanh;
- Nếu tuân thủ đúng cũng khá nhiều giấy phép và hạn chế tự do kinh doanh

Cơ quan cấp phép trên thực tế (khảo sát của VCCI)
- 55% do chính quyền cấp tỉnh
- 23% do các bộ ngành trung ương
- 22% do chính quyền quận, huyện, phường, xã
- Nhận định:
- Cơ sở pháp lí của cấp phép ở địa phương
- Quyền (tố quyền) của người dân được bảo vệ trước các hành vi hành chính vi hiến, vi pháp

Bất cập từ thực tiễn
- Không thống kê được có biết bao nhiêu loại giấy phép, điều kiện kinh doanh,
- Mục tiêu của giấy phép không rõ ràng,
- Quy trình, tiêu chí cấp phép hay từ chối không rõ ràng,
- Thời hạn cấp phép ngắn, gia hạn phức tạp,
- Cơ hội cho công chức lạm quyền, chi phí không chính thức cao,
- Hiệu lực quản lí thấp, giám sát sau cấp phép yếu
- Thiếu sự tham gia của người xin cấp phép, thiếu giải thích các quyền, lắng nghe giải trình của họ

Nhu cầu cải cách: Giám sát là công việc thường xuyên
- Giám sát lập pháp, lập quy: giấy phép và điều kiện kinh doanh hạn chế quyền tự do kinh doanh của người dân vì những lợi ích công
- Tố quyền của người dân: hủy bỏ văn bản pháp luật vi hiến, vi pháp
- Minh bạch hóa quy trình cấp phép: tiêu chí rõ ràng, có thể tiên liệu được, hành vi của nhân viên nhà nước phải được người dân giám sát

Dự kiến cải cách của Luật doanh nghiệp thống nhất
- Cho phép các hiệp hội doanh nghiệp quyền kiến nghị Chính phủ rà soát điều kiện kinh doanh, quyền kiến nghị Chính phủ bãi bỏ những điều kiện kinh doanh không còn phù hợp
- Chính phủ phải rà soát định kì hàng năm hệ thống điều kiện kinh doanh hiện hành và bãi bỏ những điều kiện không còn hợp lí,
- Kiến nghị minh bạch hồ sơ, điều kiện, thẩm quyền và thời hạn cấp phép và điều kiện kinh doanh,
- Kiến nghị Chính phủ ban hành quy chế quản lí hệ thống điều kiện kinh doanh, có thể dưới dạng một nghị định của Chính phủ

Bình luận về Điều 6,7 Dự thảo LDN thống nhất
- Thẩm quyền của Chính phủ có hạn (luật, pháp lệnh),
- Lợi ích của các bộ/ngành có thể rất khác xa nhau,
- Một văn bản ở dạng nghị định khó có thể góp phần giám sát có hiệu quả:
- Quyền lập pháp, lập quy
- Xác định quy trình hành chính
- Bảo đảm tố quyền cho người dân

Bình luận về các điều 6, 7 dự thảo LDN (tn)
- Hạn chế tự do kinh doanh của người dân => chỉ có thể bởi các đạo luật do cơ quan dân cử ban hành hoặc lập pháp ủy quyền cụ thể;
- Tăng cường bảo hiến và tài phán hành chính,
- Giảm tiền cấp phép (ex ante) sang hậu kiểm tuân thủ điều kiện kinh doanh (ex post) => chuyển dần quản lí cấp phép sang giám sát tuân thủ

Các kiến nghị cụ thể
- Thành lập một ủy ban hay nhóm công tác đặc biệt, mang tính lâm thời giúp Chính phủ thống kê, rà soát và hệ thống hóa tất cả các giấy phép và điều kiện kinh doanh hiện hành;
- Tùy theo quyết tâm cải cách của Chính phủ, ủy ban hay nhóm công tác đặc biệt kể trên có thể được giao thêm các thẩm quyền nghiên cứu kiến nghị Thủ tướng bãi bỏ các giấy phép và điều kiện kinh doanh bất hợp lí (đây là một kiểu cải cách từ bên trên xuống);
- Tạo điều kiện cho báo chí, nghiệp đoàn, hiệp hội doanh nghiệp có một vai trò tích cực hơn trong phản biện chính sách và góp phần rà soát các điều kiện kinh doanh bất hợp lí;
- Thành lập các trang WEB thuận lợi cho doanh nhân, giúp họ tiệm cận nhanh chóng các điều kiện kinh doanh và quy trình chấp thuận hay từ chối các điều kiện đó bởi cơ quan hành chính.

(Nguồn: Ban Nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ)